پەیماننامە و پەیڕەوی ناوەخۆی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان – كنك

پەیمان و پەیڕەوی ناوەخۆی
كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان

پەسەند كراوی كۆبوونەوەی دامەزراندن، 26 ی گوڵانی 1999

.

1. پەیماننامەی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان

گۆڕانكاری:

كۆبوونەوەی دووەم، 23.08. 2000. كۆبوونەوەی سێیەم 17.12.2001. كۆبوونەوی چوارەم 21.12.2002. كۆبوونەوەی شەشەم 14.05.2006. كۆبوونەوەی نۆیەم، 13.12.2008. كۆبوونەوەی یازدەیەم 28 – 29. 2011.05. كۆبوونەوەی ئەنجومەنی گشتی [ جڤاتا 13 ] 21ی گوڵانی 2013، برۆكسل.
نوێكردنەوە:
گوڵانی 2014، كۆبوونەوەی چواردەھەمین.

  1. دەستپێك:

ئێمە نوێنەرانی پارتی، رێكخستنی سیاسی، كۆمەڵایەتی، رۆناكبیر و كەسایەتی نیشتیمانپەروەری كوردستانی و بەئامانجی دامەزراندنی دەزگایەكی باڵای كوردستانی و لە پێناو پاراستنی بەرژەوەندی و یەكیێتی گەلان و نەتەوەكانی كوردستان. لە رۆژی 26 ی گوڵانی ساڵی 1999، لە شاری ئامستردامی وڵاتی ھۆڵاند كۆبووینەوە و بە واژۆكردنی ئەم پەیماننامەیە، كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان – ك ن ك مان دامەزراند.

ھەلومەرج و دەستەڵاتی داگیركاریی كوردستان:
كوردستان كۆلۆنیایەكی نێونەتەوەییە لە رۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا. وێڕای كۆلۆنیالیزمی دەوڵەتانی توركیا، ئێران و سوریا، بە بێ خواست و ویستی گەلی كورد، چوارپارچەیی و داگیركردنی نیشتیمان بەردەوامە. نەتەوەی كورد لە ژێر دەستی ئەو وڵاتە داگیركەرانەدایە و لە ھەموو مافە نەتەوەیی و دیموكراتیەکانی خۆی بێبەشكراوە. بە شێوازی جیاواز و لە سەرانسەری كوردستان، سیاسەتی شەڕ، تواندنەوە ( ئاسمیلاسیۆن ) ، ئینكاركردن و دانپێانەھێنان بەسەر گەلی كورد سەپێندراوە.
كورد یەك نەتەوەیە، كە بە پرۆسەیەكی مێژوویی دوور و درێژ لە سەر بنەمای یەكیەتی نەتەوەیی، زمان و فەرھەنگ ( كلتور) ێكی ھاوبەش لە كوردستان بەدیھاتووە و بۆگەیشتن بە رۆژی ئازادی و كامەرانی، خاوەنی ھەستی نەتەوەیی، ھیواو ئاوات و داخوازی ھاوبەشە.
باو و باپیرانی كورد – (  پێشەنگانی كورد لە رۆژھەڵاتی ناوەڕاست ، لە دامەزراندنی شارستانیەت دا خاوەن شكۆ و پایەداریێكی بەرچاون و بە درێژایی مێژوو شوێندەست وپەنجەیان ھەیە ).  لە ژێر ناوی جیاوازەوە كورد بوونەتە خاوەنی دەستەڵاتی چەندین دەوڵەت و فەرمانڕەوایی بوونە و ھەروەھا بە دەیان میرنشینیشیان لە سەر خاكی كوردستان دامەزراندووە. لە دەرەنجامی گۆڕانگاری و داڕشتنەوەی ( دێزاینكردنەكانی ) سەدەی بیستەمیشدا، كوردستان كەوتە بەر شاڵاوی پارچەبوون و چەوساندنەوە و لە ھەموو مافە ڕەواکانی خۆی بێبەش كرا، بە تایبەتی دوای دابەشكردنی بۆ سەر چوار پارچەی ژێر دەستەی دەوڵاتانی داگیركەر. ھەرئەویش بووە ھۆی ئەوەی كە كورد ناچار بێت لە پێناو پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی خۆی، دەست بداتە بەر ھەموو شێوازێكی خەبات و تێكۆشان. وێڕای ئەو ھەموو داگیرکاری و نەھامەتیانەش گەلی كورد ساڵەھایە ھەبوونی خۆی پاراستووە. لە ئەمڕۆشدا گەلی كورد لە نێو گەلانی ناوچەكە  وەك ( عەرەب، تورك و فارس ) یەكێكە لە چوار گەلی سەرەكی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست.

رۆژئاوای كوردستان،

ئەو پارچەیەی كە لە ژێر سنووری فەرمی سوریا دایە، فۆرمێكی نوێی وەرگرتووە: لە ناو وڵاتی سوریادا سیستەمی كۆنتۆنال دەستنیشان كردووە

لە ساڵی 2011 بە دواوە، لە رۆژاوای كوردستان خەبات و تێكۆشان بۆ دامەزراندنی خۆبەڕێوەبردنی دیموكراتی ئازاد بەڕێوەدەچێ. لە 2012 یشەوە كورد و كوردستانیان دەسەڵاتیان بە سەر ئەو بەشەی کوردستانەوە ھەیە و لەلایەن گەلی رۆژاوا خۆیەوە بەڕێوەدەبرێت. لە ساڵی 2014 بە شێوازی ( مودێل ) ی كانتۆنال ( ھەرێم ) ی خۆسەری دیموكراتی دامەزراوە. بەڵام تاوەكو ئێستا دەوڵەتی سوریا فۆرم و رەنگی دیموكراسی وەرنەگرتووە. ھەر بۆیە، كورد و گەلانی تری كوردستانی پێویستە لە ناوخۆدا یەكیەتیەكی توندوتۆڵ پێكبھێنن و دەستكەوتەكانیان بەیەكەوە بپارێزن و بە گوێرەی هەل و مەرجی خۆیان بەڕێوەبەرایەتێیكی خۆجیێیی خۆماڵی دابمەزرێنن. كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان هەر چەشنە مودێلێك یان شێوازێكی بەڕیوەبردن كە كورد و كوردستانیان بە رەزامەندی خۆیان ھەڵیدەژێرن، بە شەرعی دەزانێت و پەسەندی دەكات و پشتیوانی لێ دەكات و لەھەمان كاتدا دەشیپارێزێت. [ ** ]

[ ** ] كوردستانی كانتۆناڵ ( رۆژئاوای كوردستان ) :
( ھاوپێچی گوڵان 2014 كۆبوونەوەی 14 )
لە سەرەتای ساڵی 2014 وە لە رۆژاوئای كوردستان، بارودۆخی تازە و گۆڕنكاری نوێ ھاتوونەتە پێش. كێشە و پرس و قەیرانەكانی سوریا بە گشتی و لاوازبوونی دەسەڵاتی ناوەندی سوریا، زەمینەی بۆ پرۆسەیەكی نوێ ئامادەکرد. كورد و خەڵكانی تری كوردستان بەیەكەوەو دەست لە ناو دەست رێیان نەدا بۆشاییەكی دەسەڵات و بەرێوەبردن دروست ببێت و خۆسەریەكی دیموكراتییان دامەزراند. ئێستا كورد و گروپە ئەتنیكیەكانی ھاوڵاتیانی كوردستان لە هەل ومەرجی بارودۆخەکەدا، چارەسەریەكی خۆماڵیان بێكھێناوە و بە مودێلی كانتۆنال بەرێوەبەرایەتیەكی نەتەوەیی و نیشتیمانیان دامەزراندووە. ئەو سێ كانتۆنانە بریتین لە:- كانتۆنی جزیرێ، كانتۆنی كۆبانیێ، كانتۆنی عەفرین. بەرێوەبەرایەتی ئەم سێ كانتۆنانەیش بە ھەماھەنگی لە ناوەند، شاری ” قامشلۆ ” بەڕێوەدەبرێت.
لە ھەر بەشێكی كوردستان، ھەر جۆرە قەوارەیەک لە لایەن خەڵكی ناوچەكەوە پەسەند بكرێ، كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان – كنك رێزی لێ دەگرێ و پشتیوانی لێ دەكات. بۆیە ” كنك ” ئاواكردن و بڕیاری دامەزراندنی سیستەمی كانتۆنال لە لایەن گەلی رۆژئاواوە بە شەرعی و فەرمی دەزانێت.

[ * ] ھەرێمی كوردستان ( باشووری كوردستان )
( ھاوپێچی: 28 – 29 .05 .2011؛ كۆبوونوەی گشتی ئەنجومەنی 11 ەھەمین. )
دوا بە دوای ھەڵبژاردنەكانی 19 ی گوڵانی 1992 دیفاكتۆ و كەتوار ” واقیع ” . لە دوای 09 ی نیسانی 2003 یشەوە بە فەرمی لە ناو عێراقی فیدڕاڵ و لە سەر ئاستی نێونەتەوەیی، ھەرێمی نیمچەسەربەخۆ پێكھاتووە و پایتەختەكەی ھەولێرە. ھەرچەندە تا ئێستایش ناوچە دابڕاوەکانی وەک كەركوك و خانەقین- خورماتوو بە شارەدێ و گوند و دەوروبەریانەوە، شێخان، شەنگال، تەلەعفەر، مەخمور و دیبەگە و چەندین شارەدێ و گوندی دەوروبەریان ……ھتد لە دەرەوەی سنووری سروشتی كوردستان ماونەتەوە. بە گوێرەی مادەی 140 ی دەستوری عێراق، ئەبێ بە ریفراندۆمێك چارەنووسی ئەو ناوچانەی كوردستان دیاری بكرێن. ئەو ناوچانەی كە لە سەرەوە ئاماژەمان پێ كردن، بەشێكن لە خاكی كوردستان. كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان ھەر بڕیارێك لە دەرەوەی ئەم راستییە پەسەند ناكات. بۆیە داوا لە كوردان دەكات لە پێناو گەڕاندنەوەی ئەو ناوچانە بۆ سەر خاكی ھەرێمی كوردستان ھەوڵ و تێكۆشانی بێ وچان بدەن. لە ھەر بارودۆخ و رەوشێكدا بێت، كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان ئەو دامەزراو و قەوارەیەی كە لە باشووری كوردستان لە ئارادا یە، بە دەستكەوتێكی نەتەوەیی كورد و كوردستان ئەژمێرێت و دەشیپارێزێت.

كورد و كوردستانیانی دیاسپۆرا ( تاراوگە):
بە ھۆی شەڕ، زوڵم و زۆرداری دەوڵەتانی كۆلۆنیالیست، رژێمە كۆنەپەرست، نەژادپەرست و نا دیموكراتیەكان، ژمارەیەكی زۆر و بەرچاوی كورد و كوردستانیان وڵاتی خۆیان جێھێشت و بۆ دەوڵەتانی دراوسێ و وڵاتانی ئەوڕۆپا، ئەمریكا، ئوسترولیا و كەنەدا و ھتد…. كۆچیان كرد. ئەو كۆچبەریەی كورد و كوردستانیان لە دەورانی ئیمپراتۆری عوسمانی و دەوڵەتی سەفەوی یەوە تا دەوڵەتە پاشكۆكانی ئەو ئیمپراتۆریانە و دەوڵەتانی عەرەبی وەك عێراق و سوریا دەستی پێكردووە. زۆربەی ئەو كۆچكردنانە لە بەر ھۆكاری سیاسی بوون. كۆچبەریی ھەرە بەرفراوانی كورد و كوردستانیان لە كۆتاییەكانی سەدەی بیستەم لە عێراق و توركیا وە دەستی پێكرد. رژێمی بەعسی سەدام لە ساڵانی ھەشتاكانی سەدەی رابردوودا جینۆسایدێكی مەزنی دژ بە كوردان پێكھێنا، كە لە ئەنجامیدا بە ھەزاران كورد بوونە قوربانی. رژێمی توركیاش لە ساڵانی نەوەدەكاندا بە ھەزاران گوندی كوردستانی خاپور و وێران كرد و نزیكەی سێ ملیۆن كوردی بە زۆرەملێ لەسەر خاكی خۆیانیانی دەرکرد و راگوێزی كردن.
ئەمڕۆ لە دەرەوەی خاكی كوردستان، لە سەرانسەری دونیا دا نزیكەی چوار ملیۆن كورد و كوردستانی دەژین. کوردی تاراوگە لەو ماوە دوور و درێژە دا لەلایەكەوە زمان و كلتوری خۆیان پاراستووە، لە لایەكی تریشەوە زمان و كلتورو دابونەریتی ئەو وڵاتانەشیان وەرگرتووە و خۆیشیان رێکخستووەو كۆمەڵە و رێكخراوەی سەربەخۆیان دامەزراندووە. رێژەی كورد و كوردستانیانی تاراوگە، ژمارەیەكە ئەتوانرێ بە پارچەی پێنجەمی كوردستان بھەژمێردرێ لەڕووی قەبارەوە. بۆئەوان بۆنەتە ھێزێكی مەزن و كارا، كە بە جۆرێك گشت رێكخستنە نەتەوەیی و نیشتیمانیەكانی كوردستان ناچارن ئەو جیھانەی تاراوگە ببینن و پشتگوێی نەخەن، ھەروەھا پەیوەندیان بە ناوەوەی كوردستانەوەش بەرچاوبگرن و كار بكەن بۆ ئەوەی كورد و كوردستانیانی تاراوگە لەو وڵاتانەدا نەتوێنەوە. كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان قورسایی و گرنگی بە دیاسپۆرای كورد و كوردستانی دەدات، كە ھەم ناسنامەی رەسەنایەتیان بپارێزێت، ھەم لە تێكەڵبوونێكی ئەرێنی ( پۆزێتیڤ ) دا شاد و بەختەوەر بن.

بارودۆخی گەلانی كوردستان:
لە كوردستان دا، ئاسوری – سریانی – كلدانی، ئەرمەنی، جوولەكە، عەرەب، توركمان، ئازەری، فارس، چیچەن، چەرگەز و قەرەج بوونیان ھەیە. ئەوانیش لەگەڵ نەتەوەی كورد  لە خاوەندارێتی كوردستان ھاوبەشن. ئازادی و رزگاری ئەوان بە ئازادی و رزگاری نەتەوەی كوردەوە بەستراوەتەوە. بۆیە دژی ئەو سیستەمە دڕندانەیەی كۆلۆنیالیزم، پێویستە خەڵكی كوردستان بە یەكەوە رێكبخرێن و ھەڵوەشاندنەوەی سیستەمی كۆلۆنیالیستی لە بەرژەوەندی گشتیدایە. بۆیە پێویستە لە چوارچێوەی بەرەیی دا و لە سەنگەری نیشتیمانیدا یەكبگرن و ھێزەكانیان یەكخەن.

ھەڵوێستی دەوڵەتانی داگیركەر:
دەوڵەتە داگیركەرەكان لە پێناو بەرژەوەندیەكانیاندا لە دژی یەكتر لە ڕكابەری دان. تەنھا لە یەك خاڵدا ھاوڕاو ھاوبەرژەوەندن و بە یەك ئاراستە كاری بۆ دەكەن. ئەویش كوردستان و بزووتنەوەی نەتەوەیی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستانە. دەوڵەتانی داگیركەر یەك بە یەك سیاسەتی دژی نەتەوەی كورد پێكدێنن و بە یەكیشەوە بە ھەماھەنگی، سیاسەتی دژە كورد و كوردستان لە كردەوە ( پراكتیك) دا جێبەجێ دەكەن.

ئاڵا و سیمبولەكانی كوردستان:

ئاڵا و سیمبولەكانی كوردستان [ ئەوەی باشووری كوردستان ( ھەرێمی كوردستان)، رۆژاوای كوردستان ( كوردستانی كۆنتۆناڵ) ] ، تا وەكو ھاوبیری و یەكدەنگی پێكدێت، وەكو خۆیان پەسەند دەكرێن.
مارشی نەتەوەیی ( ئەی رەقیب ) تەنیا بە شێوەی ئەنسترومەنتال ” موزیك – ئاواز “پێشکەش بکرێت.

ھەڵوێست لە بەرامبەر داگیركەران:
لە دژی ئەم كۆنسێپتە ( تێگەیشتنە ) تازەیەی داگیركەران، زۆر ئاساییە دینامیكە ( پایە) نەتەوەییەكانیش لە چوارچێوەی بەرژەوەندی نەتەوەیی دا ھاوڕابن و بە ھەماھەنگی یەكدی و بە یەكەوە كارو خەبات بكەن. سەرەڕای ئەوەی كە بیروبۆچوونـی ” پارچەگەرایی ” گەرچی ھێشتا بنبڕ نەكراوە، بەڵام لاواز بووە. لەگەڵ ئەوەشدا داگیركەران ئەو سنوورانە لە ناوخۆیان دا دژ بە بزووتنەوەی نەتەوەیی گەلی كورد بەكاردەھێنن. پێویستە ھێزە نەتەوەیی و نیشتیمانیەكانی كوردیش لە بەرامبەر بەم سیاسەتە نوێیەی داگیركەران، گوێ بە سنوورە دەستكردەكان نەدەن و بیبەزێنرێن و لە ناو بەرەیەكی نەتەوەیی دا پەرە بە تێكۆشان و خەبات بدەن. كارەكتەری نوێی شۆڕشی كوردستان ئەوەیە، بۆیە پێویستە بە گوێرەی ئەم كۆنسەپت و تێگەیشتنە تازە و سەردەمیانە رێگای خەبات و تێكۆشان بگرێتە بەر.

بڕیاری مافی چارەنووسی نەتەوەیی:
لە قۆناغەكانی شۆڕشدا، بە گوێرەی ھەلومەرجی رەخساوی ناوخۆیی و دەرەكی، بە پێی ھێز و توانستە نەتەوەییەکان، ئەكرێ دەرفەتەكان لەبەردەم بزووتنەوەی نەتەوەیی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان دا جیاوازبن. مافی نەتەوەیی كوردە كە بڕیاری ” چارەی خۆنووسین” بە خۆی بدات. ئەمە ئەشێ: كانتۆن، ئۆتۆنۆمی، فیدڕالیزم، كۆنفیدرالیزم و سەربەخۆیی بێت. لە تێكۆشانی بە دەستخستنی ئەو ئامانجانە دا، مافی خەڵكی كوردە كە ھەر شێوازێكی پاراستنی رەوا بەكار بێنێت. خەڵكی كوردستان لە خەبات و تێكۆشانی لە پێناو ئازادی، یەكسانی و دادپەروەری دا، تیرۆر رەتدەكاتەوە و بە ھەموو پەیمانە نێونەتەوەییەكانی مافی مرۆڤ پابەندە.

لەبەر ئەوەی:
گەلی كورد كە ژمارەیان نزیكەی 50 [ پەنجا ] ملیۆن كەس دەبێت و بە درێژایی مێژوو لە سەر خاكی خۆی ژیاوە و نیشتەجێیە. لە سەدەی پازدەھەم بەسەر دوو بەش و لە سەدەی بیستەمیشدا بەسەر چوار پارچەدا دابەش كراوە و لە مافی دیاركردنی چارەنووسی خۆی بە بێبەشی ماوەتەوە. ئەمەش لە دژی پەیماننامە نێونەتەوەیی و پەیمانە گەردونیەکانی مافی مرۆڤ و گشت پرەنسیب و یاساكانی نێونەتەوەیی و سروشتی ئەژمێردرێت. بۆ گەیشتن، وەدەستھێنان و بەكارھێنانی ئەو مافە چارەنووسسازانە و پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی و نیشتیمانی گەلی كوردستان، ئێمە لە كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان ئەم پەیماننامەیە رادەگەیێنین و لە ھەمان كاتیشدا ئاشكرای دەكەین، كە ئێمە خۆمان بە جارنامەی گەردونی مافی مرۆڤ، بە پەیمانە نێونەتەوەییەكان، پەیمانە گەردونیەكانەوە و بە پرەنسیب و یاسا نێونەتەوەییەكانەوە پابەند و گرێدراو دەزانین.

بەشی یەكەم:

كۆنگرە، كوردستان، گەلانی كوردستان، مافە سەرەكیەكان و مافەكانی دەستەڵاتدارێتی.

بەندی 1: كۆنگـــــرە

أ‌. ناو: كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان ە و [ ك ن ك ] كورتكراوەی درێژی ناوەكەیەتی. لە ئێستا و بە دواوە بەپێی ئەم پەیمانە بە ناوی ” كۆنگرە ” ناودەھێنرێت، باڵاترین دەزگای نەتەوەیی و نیشتیمانی یە. ك ن ك لە نوێنەرایەتیدا نیشتیمان بە بنەما دەگرێ. لە بەر ئەم پرەنسیبە، لە سەرەتا دا كورد و ھەموو ئەو خەڵكانەی كە لە كوردستان دا دەژین نوێنەرایەتی دەكات. بۆیە ك ن ك وەكو ئۆرگانێكی نەتەوەیی و نیشتیمانی لە نوێنەرانی پارت و رێكخراوی سیاسی، كۆمەڵە، سەندیكا و رێكخراوی مەدەنی، كۆمەڵایەتی، كلتوری و ئاینیەکان بە گشتی و ھەروەھا لە كەسایەتییە سەربەخۆكانی كوردستانی، بە مەرجێ كە ئەو پەیمانەیە پەسەند بکەن، پێك دێت.
ب‌. ئیرادە و بەرژەوەندیەكانی خەڵكی كوردستان، سەرچاوەی دەسەڵاتەكانی كۆنگرەیە. لە سەر ئەو بناغەیەش پرەنسیبەكانی دیموكراتی دامەزرێنراون.

بەندی 2: كوردستان و گەلانی كوردستان.

1. كوردستان، ئەو وڵاتەیە كە كورد، بە ھەموو ئاین، ئانزا، زاراوە جۆراوجۆرەکان تێیدا دەژین. كوردستان، لەو ناوچانە پێكدێت كە بە یەكەوە گرێدراون و زۆرینەی كورد پێكدێنن. كوردستان یەك نیشتیمانە و پارچەكردنەكەیشی ناسروشتی یە.
2. گۆڕینی دیموگرافی كوردستان و دەركردن و راگواستنی بە زۆرەملێیی ھەر كوردستانیەك لە ھەر ناوچەیەكی نیشتیمان، نیشتەجێكردنی خەڵكانی تر لەجێی ئەوان لە لایەن دەوڵەتانی داگییركەرەوە كارێكی ناڕەوایە و بە ھیچ شێوەیەك پەسەند ناكرێت.
3. گەلانی كوردستان بریتین لە:
• نەتەوەی كورد.
• نەتەوەی ئاشوری – سوریانی – كلدانی و گەلانی تری كوردستانی وەك ئەرمەن، توركمان، عەرەب، تورك، جوولەكە، ئازەری، فارس، چەچەن، چەركەز، قەرەچ كە بە درێژایی مێژوو لە کوردستان بوونیان هەبووەو ھەیە و خۆیان بە كوردستانی دەزانن و دەژمێرن.

بەندی 3 : مافە بنچینیەكان:

1. گەلانی كوردستان ھەموویان یەكسان و وەك ھەڤن و بە ھیچ جۆرێك لە رووی رەگەزی ” ئەتنیکی “، ئاین، بیروباوەڕ، ژن، پیاو و لە هیچ بوارو دەرفەتێکدا جیاوازیان لە نێواندا ناكرێت.
2. زمانی كوردی زمانی فەرمی كوردستانە.
3. ئەوانەی كە كورد نین، بەشێكن لە گەلانی كوردستان، مافی ئەوەیان ھەیە كە پەیوەندیە ئەتنیكیەكانی خۆیان بپارێزن، بە ئازادانە و سەربەستانە زمانی خۆیان بەكاربێنن و پێشی بخەن و گەشەی پێبدەن. ھەروەھا ناوەند و دەزگای تایبەتمەند بۆ پێشخستنی زمان و كلتوری خۆیان دابمەزرێنن و بەرێوەی بەرن.
4. لەو شوێنانەی كە زۆرینەی خەڵكی ئاشووری – سوریانی – كلدانی بێت، لە تەك زمانی كوردی زمانەكانی ئاشوری – سوریانی – كلدانییش زمانی فەرمی دەبێت. ھەروەھا نەتەوەكانی دیكەش ھەمان مافیان ھەیە.

5. ھەموو پەیڕەوانی ئاین و ئاینزاكانی كوردستان، ئەتوانن بە ئازادانە ئەرك و فەرمایشە ئاینەكانیان بەجێ بگەیێنن و دامودەزگاو ناوەندە ئاینیەكانی خۆیان دابمەزرێنن.

بەندی 4 : مافی چارەنووس.

[ گۆڕین، 23.08.2000 كۆبوونەوەی دووەم.]

گەلی كورد وەكو گشت گەلانی دونیا خاوەنی مافی چارەنووسی خۆیەتی.
ھەموو گروپە ئەتنیكیەكانی كوردستان، وەكو گەلی كورد، لە ناو كوردستانی ئازاد و دیموكراتیكدا ئەتوانن بەرێوەبەرایەتی خۆماڵی خۆیان پێكبێنن.

بەشی دووەم :
پرنسیبە گشتیەكان، ئامانجەكانی كۆنگرە و پێگەی ستراتیژیك.

بەندی 5 : پرەنسیبە گشتیەكان.

1. كۆنگرە، پەیامی جیھانی مافەكانی مرۆڤ و پرەنسیبەكانی مافی چارەنووس، كە لەلایەن نەتەوە یەكگرتوەكانەوە پەسەند كراوە. بە بنەما وەردەگرێت.
2. پێكھاتەی ئەندامانی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان – ك ن ك، بەرابەری – یەكسانی رەگەزی لەبەرچاودەگیرێ. ئەو پەرەنسیبە لە ھەموو بوارەكانی خەباتی كۆمسیۆن و كۆمیتەكانیدا بە بنەما وەردەگیرێت و پەیڕەو دەكرێت.
3. دابەشكردن و پارچەكردنی كوردستان لە دەرەوەی ئیرادە و خواستەكانی گەلی كوردستان كراوە و لە ئەنجامیدا مافی دیاریكردنی چارەنووسی گەلی كورد پێشێلكراوە.
4. بەرژەوەندییە باڵاكانی گەلانی كوردستان، لە سەرەووی ھەموو بەرژەوەندیەكانی پارت و رێكخستنە سیاسی و مەدەنیەكانی كوردستانەوەیە.
5. بە بیانووی ھەرھۆكارێك، نابێت پارت، رێكخستن و كەسایەتی كوردستانی دژ بە بەرژەوەندیەكانی نەتەوەی كورد، پشتگیری و ھاوكاری دەوڵەتانی داگیركەری كوردستان، یان دەوڵەتێكی تر بكات.
6. كۆنگرە، ھەر جۆرە ھاوكاریەك بە وڵاتێكی داگیركەری كوردستان، یان لە دژی بزووتنەوەی ئازادیخوازی نەتەوەیی و نیشتیمانی كوردستان بكرێت، بە تاوانی نەتەوەیی دەزانرێت.
7. كۆنگرە، شەڕی ناوخۆیی نێوان پارت و رێكخستنەكانی كوردستان رەد دەكاتەوەو بە تاوانی دەزانێت.
8. ھیچ پارت و رێكخستنێكی سیاسی و كەسایەتی كورد و كوردستانی ناتوانێ دەست لە ھیچ پارچەیەكی كوردستان بەردات.

بەندی 6 : ئامانجەكانی كۆنگرە.

1. كۆنگرە، بۆ بەھێزكردنی گیانی ھاوكاری و ھاوخەباتی لە نێوان پارچەكانی كوردستان دا، لە سەر بناغەی یەكیەتی نەتەوەیی و نیشتیمانی و بەرژەوەندیە باڵاكانی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان تێدەكۆشێ.
2. كۆنگرە،  بە كۆكردنەوەی پارت، رێكخستن و كەسایەتییە نەتەوەیی و نیشتمانیەکانی كوردستان لە چوارچێوەی ئەم دەزگا نەتەوەیی و نیشتیمانیەدا، نوێنەرایەتی گەلانی كوردستان دەكات.
3. كۆنگرە، ھەوڵ دەدات هەر کێشەو ناكۆكی و دژایەتیەک لە نێوان پارت و رێكخراوە سیاسیەكانی كوردستانی و لایەنگرانیاندا ھەبێت چارەسەر بكات.
4. كۆنگرە، ھەوڵ دەدات كە كێشەکانی نێوان خەڵكی كوردستان و وڵاتانی دراوسێی بە رێگای ئاشتی و دۆستانە چارەسەر بكات.
5. كۆنگرە، دژی ھەموو جۆرە توندوتیژیێكە و پاراستنی رەوا قەبوڵ دەكات.
6. كۆنگرە، بە ھۆی رەیالیتەیی ( واقعی ) كەتواری بەجێماوی كۆمەڵگای كوردی و كوردستانی، لە ھەموو كایەی خەبات و ئۆرگانەكان دا، بۆ ژنان رێبازی بەرابەری ( پرەنسیبی دیسكریمیناسیۆنی پۆزەتیڤ ) پەیڕەو و جێبەجێ دەكات.
7. كۆنگرە، پشتگیری خەباتی رزگاریخوازی نەتەوەی كورد، لە ھەموو پارچەكانی كوردستان [ باكور، رۆژھەڵات، باشوور و رۆژئاوا ] دەكات و پشكەشكردنی ھەر چۆرە ھاوكاریەكی پێویست بۆ چارەسەركردنێكی سیاسیانە بە ئەركی خۆی دەزانێت.
8. كۆنگرە، وەكو نوێنەرایەتی گەلی كوردستان لە ئاستی دەزگا و رێكخستنە نێونەتەوەیی و جیھانی یەكان، بۆ بەدەستھێنان و پاراستنی بەرژەوەندیەكانی خەبات دەكات و بۆ ئەو ئامانجە لە گەڵ رێكخستنە سیاسیەكانی كوردستانی ھاوكاری دەكات.
9. كۆنگرە، ھەوڵ دەدات كە پەیوەندی دۆستانەی گەلانی كوردستان لەگەڵ گەلانی عەرەب، تورك، فارس و ھەموو گەلانی جیھان دا بەھێز بكات.
10. كۆنگرە، پشتگیری پاراستنی ئازادی و سەربەستی بۆ ھەموو ئاین– ئاینزا و ئەو بیر و باوەڕییانەی كە لە كوردستان دا ھەن دەكات.
11. كۆنگرە، لە پێناو ژیاندنەوە و گەشەسەندنی زمان و فەرھەنگی كوردی لە ھەوڵدان و خەباتدا دەبێت.
12. كۆنگرە، لە پێناو بە جێگەیاندن و بەرجەستەبوونی ئاشتی و ئاشتەوایی لە ناوچەی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست و جیھان
ھەوڵ دەدات. ھەروەھا لە بەرامبەر بە ھەموو بیروباوەڕێكی نەژادپەرستی و توندڕەوی خەبات دەكات.

بەندی 7 : لە تێكۆشانی نەتەوەیی دا پێگەی ستراتیژیك.
ھێز و پایە دینامیكەكانی نەتەوەیی و نیشتیمانی لەم خاڵانەدا، لە بەرامبەری یەكتردا بە بڕیارێكی پتەوەوە بەرپرسبن:
1. ئەبێ بەرژەوەندیە نەتەوەیی و نیشتیمانی و دیموكراسیەکان ، لە سەرووی ھەموو شتێكەوە بەھەند وەربگیرێت.
2. پێویستە ھەبوونی نەتەوەیی و نیشتیمانی بپارێزرێن و خاوەندارێتی لێبكرێت و رێز لە سیمبۆلە نەتەوەییەكان بگیرێت.
3. نابێ خەبات لە دژی دەوڵەتە داگیرەکانی کوردستان بۆ بەرژەوەندی تەسکی حزبایەتی و لەسەر حسابی بەرژەوەندی نەتەوەییدا بێت.
4. پێویستە ھەمیشە رێكخستنە نەتەوەیی و نیشتیمانیەكان، لە گفتوگۆ و دیالۆگ دابن.
5. پێویستە پشتگیریكردن لە ھێزە نەتەوەیی و نیشتیمانیەكان، لە ئاستێكی بەرز دا رابگیرێت.
6. كەركوك و تێكڕای خاكی كوردستان و سنورەكانی، بەرامبەر بە داگیركەران بپارێزرێت.
7. شەڕی چەكداری نێوان ھێزە نەتەوەیی و نیشتیمانیەكان دا، بە تاوانی نەتەوەیی و نیشتیمانی لە قەڵەمبدرێت.
8. ھەر ھێزێکی نەتەوەیی و نیشتیمانی لە سەر تێكچوونی ھێزێكی تری نەتەوەیی و نیشتیمانیدا بكەوێتە رەفتاركردنی ھەڵەوە، پێویستە وەك تێپەڕاندنی ھێڵی سوور بناسرێت. پێویستە هەموو هێزو دینامیکە نەتەوەیی و نیشتمانیەکان لەهەمبەر تێپەڕاندنی ئەو هێڵە سوورە هەڵویست بگرن. بەرپەرچدانەوەی گونجاو لە پێناو پاراستنی بەرژەوەندیە باڵاكانی نەتەوەیی نیشان بدرێت و رێ لەبەر ھەر شكستێكی ناوخۆیی بگیرێت.
9. بۆ مسۆگەركردنی یەكیەتیێكی نەتەوەیی ونیشتیمانی دیموكراتیك، پێویستە دەزگاگەلێكی وەك ئەنجومەن، پلاتفۆرم، كۆنگرەو ھتد… دابمەزرێنرێت.

بەشی سێ یەم:

ئەندامێتی كۆنگرە و سوێند خواردن.

بەندی 8: ئەندامێتی.
[ گۆڕینی كۆبوونەوەی دووھەم 23.08.2000 ]

1. ھەر كەسێك 18 ساڵ بەرەو ژوور بێت، لە هەرڕەنگ، باوەڕ، رەگەز و نەتەوەكانی ناو كوردستان بێت، دەتوانێت ببێتە ئەندامی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان – ك ن ك .
2. كەس و رێكخراوی فاشیست و كۆنەپەرست، بۆیان نیە ببنە ئەندام.
3. كەسانی تاوانبار کە سزا درابن، ناتوانن ببنە ئەندامی ك ن ك . ھەر ئەندامێكیش كە لە سەر تاوانێكی لەو جۆرە سزا بدرێت، ئەوا ئەندامەتیەكەی لێدەسەندرێتەوە.
4. پیاوێك كە فرەژنی پەیڕەو بكات و دوو ژنی ھەبێت، جێگای لە ڕیزەكانی ك ن ك دا نابێتەوە. ئەگەر ئەندامێكیش ھاوسەرگیری كردبێت و بیكات بە دووان، ئەوا لە ئەندامەتی ك ن ك دووردەخرێتەوە.
5. ئەو كەس و رێكخراوانەی كە بەكار و ھەڵسوكەوتەكانیان زەرەر بە یەكیەتی نەتەوەیی دەگەیێنن، بۆیان نیە ببنە ئەندامی ك ن ك ، ئەندامانی لەو بابەتەش دەردەكرێن.
6. پارت، رێكخستن، سەندیكا، كۆمەڵ، ئۆرگانیسیۆنەكانی مەدەنی و دیموكراتیك و كەسانی سەربەخۆ و وڵاتپارێز، ئەوانەی كە لە ( جڤاتی گشتی- كۆنگرە) ئامادە دەبن و پەیمانی كۆنگرە پەسەند دەكەن و سوێند دەخۆن و راستەوخۆ دەبن بە ئەندام.
7. پارت و رێكخراوە سیاسیەكان، كۆمەڵە، سەندیكا و ھەموو ئۆرگانسیۆنە مەدەنی و دیموكراتیكەكان ئەوانەی كە نوێنەر و ئەندامیان لە ك ن ك دا نی یە، ئەتوانن وەك ئەندامی چاودێر رۆڵ ببین. ھەروەھا ئەتوانن دید و بۆچوونی خۆیان لە كۆبوونەوەكاندا پێشكەش بكەن، بەڵام مافی دەنگدانیان نی یە.
8. جڤاتی گشتی دەتوانێ ئەندامانی نوێ، ئەوانەی لە لایەن دیوانی گشتییەوە پێشنیار دەكرێن، پەسەند بكات.
9. پارتی، رێكخستن، سەندیكا، كۆمەڵ و ئۆرگانیسیۆنە مەدەنی و دیموكراتیەكان ئەوانەی كە ئەندامی ك ن ك ن، خۆیان بڕیار لەسەر نوێنەرەکانی خۆیان لە ناو کنک دا ئەدەن.
10. دیوانی گشتی بڕیاری ئەوە دەدات، كە ھەر پارتێك، رێكخستنێك یان دەزگایەك، چەند نوێنەریان ھەبێت و بە چ شێوەیەك نوێنەراتیان بكات و ھەڵبژاردنی ئەندامە سەربەخۆكان چۆن بێت.

بەندی 9 : سوێند خواردن.
ھەموو ئەندامانی جڤاتی گشتی ( ئەنجومەنی گشتی ) سوێند دەخۆن. دیوانی كاتی ئەنجومەنی گشتی بڕیار لە سەر سوێندخواردن دەدات.
سوێندەكە بەم شێوەیەی خوارەوەیە:

لە ژێر ھەموو ھەلومەرجێكدا، ئیرادەی گەل بە بنەما دەگـرم و لە پێناو كوردستانێكی ئازاد و دیموكراتیك ھەمیشە خەبات بكەم و بەرژەوەندیە نەتەوەیی و نیشتیمانیەكان لە سەرووی ھەربەرژەوەندیەکەوە بزانم. ھەروەھا لەژێر رۆشنایی بنەماكانی دادپەروەری، یەكسانی و بەرابەری، ئازادی، ماف و یەكیێتی گەلانی كوردستان بپارێزم و بە پەیماننامەی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستانەوە پابەند بم. بەم بیر و باوەڕییەوە لە بەردەم ئێوە و مێژوو و مرۆڤایەتی دا، بە ھەموو پیرۆزیەكان سوێند دەخۆم.

بەشی چوارەم:

دەزگاكانی كۆنگرە

بەندی 10 : دەزگاكانی كۆنگرە.
[ گۆرین، كۆبوونەوەی 6، 13-14/05-2006 ]

ا. ئەنجوومەنی گشتی ( جڤاتی گشتی ).
ب. دیوانی گشتی.
ت. كۆنسەی بەڕێوەبەر:
1. كۆمیسیۆنی كاری دەرەوە.
2. كۆمسیۆنی زمان و كلتور.
3. كۆمسیۆنی ژنان.
4. كۆمسیۆنی سروشت و ژینگە.
5. كۆمیتەی راگەیاندن.
6. كۆمیتەی دارایی.

بەندی 11 : ئەنجوومەنی گشتی [ چڤاتی گشتی ]
[ گۆرین، كۆبوونەوەی 6، 13-14/05-2006 ]

1. ئەنجوومەنی گشتی ( جڤاتی گشتی ) باڵاترین ئۆرگانی كۆنگرەیە، لە 250 + 50 ئەندام پێكدێت. [ ئەو 50 ئەندامە زیادەیە، كۆتای كۆنسەی بەڕێوەبەر و پێشنیاری كۆنسە لەلایەن دیوانی گشتی یەوە بە گوێرەی پێویستی دەستنیشان دەكرێن. ]. ئەنجوومەنی گشتی هەر 2 ساڵ جارێک کۆدەبێتەوە و ساڵی جارێكیش كۆبوونەوەی گشتی دەبەستێت. لە سەر پێشنیاری كۆنسەی بەڕێوەبەر و دیوانی گشتی، ئەنجوومەنی گشتی دەتوانێت ژمارەی ئەندامان بگۆڕێت.
2. ژمارەی ئەندامان بە گوێرەی پڕەنسیبی یەكسانی رەگەزی، نیوەی ژن و نیوەی پیاو پێكدێت.
3. لەسەر داوای كۆنسەی بەڕێوەبەر و دیوانی گشتی، یان 1/5 ی ئەندامانی ئەنجوومەنی گشتی، كۆبوونەوەی نائاسایی (ئاوارتە ) دەبەسترێت.
4. ئەنجوومەنی گشتی پلاتفۆرمی ھەرە بەرزی بڕیاردانە، كە بە ئامادەبوونی زیاتر لە نیوەی ئەندامان پێكدێت. ئەنجوومەنی گشتی لە كۆبوونەوەی خۆیدا بە ھەڵبژاردن، بە ئامانجی بەڕێوەبردنی كۆبوونەوەی ئەنجوومەنی گشتی دوو دیوان و ھەروەھا دوو كەس بۆ نووسینەوەی ئاخاوتنەكان ھەڵدەبژێردرێن:

ا. دیوانی كاتی: لە ناو ئەندامانی ئامادە دا، یەکێک لە بەتەمەنترین بۆ سەرۆك و دوو جێگر لە بچوکترین ئەندامان ئەركدار دەكرێن.
ب. دیوان : سەرۆكێك و دوو جێگر بە زۆرینەی دەنگدانی ئاشكرا بۆ دیوان ھەڵدەبژێردرێن.
ج. دوو ئەندام بە رەزامەندی خۆیان بۆ نووسینەوەی گفتوگۆكانی كۆبوونەوە ئەركدار دەكرێن.

5. ئەنجوومەنی گشتی، لە سەر راسپاردەی 1/5 ی ئەندامان، یان دیوانی گشتی، بە زۆرینەی دەنگی ئەندامانی، ئەتوانێت پێش كۆتایی ماوەكەی بڕیاری نوێكردنەوەی خۆی بدات.
6. ئەنجوومەنی گشتی، لە سەر پێشنیاری 1/5 ی ئەندامانی یان لە سەر داوای دیوانی گشتی تەنھا بۆ یەك جار، بە مەرجێك كە لە یەك ساڵ تێپەڕنەكات، ئەتوانێ بڕیاری درێژكردنەوەی ماوەی خۆی بدات.
7. ئەندامانی ئەنجوومەنی گشتی بۆ خولی نوێ لە لایەن دیوانی گشتی یەوە ھەڵدەبژێردرێن. بۆ ئەم مەبەستەش دیوانی گشتی كۆمیتەیەك لەناو خۆیاندا ئەركداردەكات. كۆمیتەكە ئامادەكاری دەكات و بڕیاری كۆتایی ئەندامەتی دیوانی گشتی دەیدات. ئەنجوومەنی گشتی لەگەڵ ئەندامە تازەكاندا لە رۆژی ساڵیادی دامەزراندنی ك ن ك [ 24 – 25 ی گۆڵان ] كۆدەبێتەوە. لە سەر كۆكردنەوەی ئەنجوومەنی گشتی، دیوانی گشتی بڕیاردەرە.

بەندی 12 : ئەرك و دەسەڵاتەكانی ئەنجوومەنی گشتی.
[ گۆرین، كۆبوونەوەی 6، 13-14/05-2006 ]

1. ھەڵبژاردنی ئەندامانی دیوانی گشتی. رێکخراوەکان بێ ھەڵبژاردن، خۆیان کەسێک بۆ نوێنەرایەتی لە دیوانی گشتی دا دیاری دەکەن، بەڵام ئەندامانی سەربەخۆ لە ئەنجوومەنی گشتیدا ھەڵدەبژێردرێن.
2. ھەڵبژاردنی كۆنسەی بەڕێوەبەری ك ن ك.
3. ھەڵبژاردنی ھاوسەرۆكانی ك ن ك.
4. پەسەندكردن یان رەدكردنی ئەو پڕۆژانەی كە لە لایەن كۆنسەی بەڕێوەبەر، دیوانی گشتی یان ئەندامانی ئەنجوومەنی گشتی یەوە پێشكەشكراون.
5. گۆڕین – دەستكاری لە پەیمان و پەیڕەوی كۆنگرە، بە دەنگی زیاتر لە نیوەی ئەندامانی ئامادە لە ئەنجوومەنی گشتیدا دەكرێت.

بەندی 13 : دیوانی گشتی.

دیوانی گشتی، ئۆرگانێكی راوێژكار، راسپاردەكار و لە دوای ئەنجوومەنی گشتی لە ریزی دووەمین دا بڕیاردەرە. دیوانی گشتی ھەر یەك لە نوێنەرانی رێكخستنە سیاسی و مەدەنیەکان ( سڤیل ) و، بیست و پێنج ( 25 ) لە كەسایەتی سەربەخۆی ئەندام پێكدێت. ئەندامانی دیوانی گشتی، ئەوانەی كە نوێنەرایەتی رێكخستنەكان دەكەن، لە لایەن رێكخستنەكان خۆیانەوە دەستنیشان دەكرێن. ھەر رێكخستنێكیش بە یەك نوێنەر بەشدار دەبێت. ئەندامە سەربەخۆیەكانی دیوانی گشتی لە لایەن ئەنجوومەنی گشتییەوە ھەڵدەبژێردرێن.
ئەندامانی كۆنسەی بەرێوەبەر، راستەوخۆ ئەندامن لە دیوانی گشتی دا.
ئەگەر دیوانی گشتی بە پێویست بزانێ، ئەتوانێ بڕیاڕی كۆبوونەوەی نائاسایی ( ئاوارتە ) بدات.
دیوانی گشتی ئەندامیەتی ئەندامانی نوێ پەسەند دەكات.
لە ساڵێكدا دوو كۆبوونەوەی دیوانی گشتی [ ھەر شەش مانگ جارێك ] دەبەسترێت. بە پێی پێویست و لە سەر داوای كۆنسەی بەڕێوەبەر یان لەسەر داوای 20 لە ئەندامانی دیوانی گشتی، ئەتوانن بە نائاسایی ( ئاوارتە ) كۆببنەوە.
بەرێوەبردنی كۆبوونەوەكانی دیوانی گشتی، لە ھەر دانیشتنێكدا لەلایەن دوو كەسەوە ( ژنێك و پیاوێك ) و بە مێتۆدی ( بە نۆرە ) ئێدارە دەكرێت. گفتوگۆ و بڕیارەكانی دیوانی گشتی لەلایەن دوو کەسەوە دەنووسرێنەوە.

بەندی 14: ھاوسەرۆك [ یەك ژن و یەك پیاو ]
[ گۆڕین : – كۆبوونەوەی شەشەم 13-14/05 -2006 ] و [ جڤاتی گشتی 13 21/05 .2013 ]

1. ھاوسەرۆكانی كۆنگرە، نوێنەرایەتی كۆنگرە دەكەن و لە بەرامبەر كۆنسەی بەڕێوەبەر، دیوانی گشتی و ئەنجوومەنی گشتی دا بەرپرسیارن.
2. ھاوسەرۆكایەتی لە نێوان ھەردوو رەگەزدا، یەكسانی و بەرابەری ئەبێت. ژنێك و پیاوێك بۆ دوو خولی دوو ساڵی [ 2 + 2 = 4 سال ] لە جڤاتی گشتی دا ھەڵدەبژێردرێن. ھەر ئەندامێك بۆی ھەیە تەنھا دوو خول ( 2+2=4 ) ساڵ ببێتە پاڵێوراو بۆ ھاسەرۆكایەتی كۆنگرە. ئەو ھاوسەرۆكانەی بۆ ماوەی دوو خول ھاوسەرۆك دەبن، دەورەكانیان تەوا دەبێت و ھەروەھایش ناتوانن خۆیان بپاڵێونەوە.

بەندی 15: كۆنسەی بەڕێوەبەر، ئەرك و دەسەڵاتەكەی.
[ گۆڕین: كۆبوونەوەی 4، 21/12 – 2002 و كۆبوونەوەی 6، 13-14/05-2006 ] و [ نوێكردنەوە: گوڵان 2014 ]

1. كۆنسەی بەڕێوەبەر لە بەرامبەر دیوانی گشتی و ئەنجوومەنی گشتی بەرپرسیارە.
2. كۆنسەی بەڕێوەبەر ئۆرگانی بەرێوەبەرایەتییە و بڕیارەكانی دیوانی گشتی و جڤاتی گشتی و ھەموو كاروبار و ئەركەكانی كۆنگرە بە ھەماھەنگی و پیشەیی بەڕێوەدەبات، بریار و راسپاردەكانی ئەنجومەن و دیوانی گشتی جێبەجێ دەكات.
3. كۆنسەی بەڕێوەبەر لە 11 یانزە كەس [ 2 دوو ھاوسەرۆك و 9 نۆ ئەندام ] پێكدێت.
4. كۆنسەی بەڕێوەبەر ھەتا لە توانادا بێت، لەسەر بنەمای یەكدەنگی بڕیار دەدات. ئەگەر لە حاڵەتێك یەكدەنگی پێكنەھات ئەوا بە زۆرینە بڕیار دەدرێت.
5. ئەندامانی كۆنسەی بەڕێوەبەر لەلایەن جڤاتی گشتی یەوە بۆ ماوەی دوو ساڵ ھەڵدەبژێردرێن.
6. كۆنسەی بەڕێوەبەر كار و خەباتی راگەیاندن و ئابووری رێكدەخات و بەكردەوە جێبەجێی دەكات.
7. كۆنسەی بەڕێوەبەر دوو مانگ جارێك بە شێوەی ئاسایی كۆدەبێتەوە.
8. لە ھەلومەرجی ئاوارتە ( نائاسایی ) دا لەسەر داوای ھاوسەرۆكەكان یان 3/1 ی ئەندامان كۆدەبێتەوە.
9. كۆنسەی بەڕێوەبەر ئەگەر بە پێویست بزانی، ئەتوانێ دیوانی گشتی بانگی كۆبوونەوەی ئاوارتە ( نائاسایی ) بكات.
10. رێكخستنی چالاكی بۆ بەجێگەیاندنی ئامانجەكانی كۆنگرە.
11. دامەزراندن، رێكخستن و ھەماھەنگیكردنی پەیوەندی نێوان ھێز و كەسانی نەتەوەیی و نیشتمانی كوردستانی. ھەروەھا چارەسەركردنی كێشە و ناكۆكیەكانی نێوان كەسایەتی، گروپ و پارتە سیاسیەكانی كوردستان.
12. ئامادەكردنی بودجەی كۆنگرە و پێشكەشكردنی بە دیوان و ئەنجوومەنی گشتی.
13. ئامادەكردنی پرۆژە و پێشنیاركردنی بۆ دیوان و ئەنجوومەنی گشتی.
14. كۆنسەی بەڕێوەبەر، بە پێی پێویست دامەزراندنی كۆمیتە و نوێنەرایەتی كۆنگرە، ئەو ئەركە بە دیوانی گشتی ئەسپێرێ و بڕیارەكە لە دیوانی گشتیدا دەدرێت.
15. كۆنسەی بەڕێوەبەر بە پێی پێویست بۆی ھەیە راوێژكار دابمەزرێنێ.

بەندی 16: كێشانەوەی دەنگی متمانە و ھەڵبژاردنی ھاوسەرۆكانی تازە.

1. ئەنجوومەنی گشتی ( جڤاتی گشتی ) دەتوانێ بە زۆرینەی دەنگی ئەندامانی، متمانە لە دیوانی گشتی بسێنێتەوە.
2. یەك لەسەر پێنج ( 1 /5 ) ی ئەندامانی ئەنجوومەنی گشتی دەتوانن داوای متمانەسەندنەوە لە دیوانی گشتی بكات.
3. بە مردن یان دەستلەكاركێشانەوەی ھاوسەرۆكەكان یان ھاوسەرۆكێك، دیوانی گشتی بە شێوەیەكی ئاوارتە ( نائاسایی ) كۆدەبێتەوە و تا كاتی كۆبوونەوەی جڤاتی گشتی ھاوسەرۆكێكی تازە ھەڵدەبژێرێت.
4. ئەم خاڵانەی سەرەوە بۆ ئەندامانی كۆنسەی بەڕێوەبەریش پەیڕەو دەكرێن.

بەندی 17: كۆمسیۆنەكانی كۆنگرە و ئەرك و دەسەڵاتی كۆمسیۆنەكان.
[ گۆرین: كۆبوونەوەی 6، 13-14 / 05 – 2006 ] [ گۆرین، گوڵان 2014 ]

1. ھەموو ئەو كۆمسیۆنانەی كە لە پارەگرافی دووەمی بەندی دەیەم دا ھاتوون ، بە لایەنی كەمەوە لە 5 ئەندام پێك دێن.
2. سەرۆكی كۆمسیۆنەكان لە ناو ئەندامانی كۆنسەی بەڕێوەر و ئەندامانی كۆمسیۆنەكانیش بە پێشنیاری كۆنسەی بەرێوەبەر لە دیوانی گشتیداو، لە ناو ئەندامانی ئەنجوومەنی گشتی بۆ ماوەی دوو ساڵ ھەڵدەبژێردرێن.
3. ئەو كۆمسیۆنانە بە شێوەی ئاسایی ھەر دوو مانگ جارێك كۆ دەبنەوە. لە سەر داوای سەرۆك و 1/3 ئەندامانی كۆمسیۆن ئەتوانن كۆبوونەوەی نائاسایی بگرن.
4. ئەندامانی ئەو كۆمسیۆنانە ناتوانن ببن بە ئەندامی دوو كۆمسییۆن.
5. سەرۆكی ھەر یەك لە كۆمسیۆنەكان پلان و پرۆژەكانی خۆیان بۆ پەسندكردن، بۆ كۆنسەی بەڕێوەبەر دەنێرن.

ھەر كۆمسیۆنێك لەم كۆمسیۆنانەی خوارەوە لەژێر چاودێری كۆنسەی بەڕێوەبەر، لە پێناو پێكھێنانی ئامانجەكانی ئەم پەیمانە، لە بەرامبەر كۆنسەی بەڕێوەبەردا بەرپرسیارن.

أ‌. كۆمسیۆنی كاروباری دەرەوە؛ لە بواری پەیوەندیەكانی دەرەوەدا ئەركەكانیان بە ھاوكاری و راوێژكاری كۆنسەی بەڕێوەبەر ئەنجامدەدرێت.

ب‌. كۆمسیۆنی زمان و كلتور؛

1. پشتگیری بەرنامە و پلان و پڕۆژەی پێویست، لە پێناو بەرەوپێشبردن و گەشەپێدان لە بوارەكانی زمان و کلتورو و رۆشنبیری گشتی كوردستان دەكات.
2. ھەوڵ دەدات كە ھونەر، زمان، پەروەردە، وێژە و فۆلكلۆر لە دەرەوە و ناوەوەی وڵات گەشەی پێبدات و پێشی بخات. ھەروەھا ھەوڵ ئەوەش دەدات كە زاراوە كانیكوردی وەك سەرمایەیەكی دەوڵەمەندی زمانی كوردی بپارێزێت، لە پێناو پێكھێنان و بەھێزكردنی زمانێكی یەكگرتووی نەتەوەیی و یەكیەتی ئەلفابێ ی كوردی تێدەكۆشێ و كار و خەبات و بۆ گەیشتن بەو ئامانجە، بەھەماھەنگی و بەشداری ھەموولایەك یەكلایی دەبێتەوە.
3. لە سەر پەروەردە بە گشتی و زمان و فەرھەنگی كوردی رادەوەستێ، بە ھەموو ئەو دەزگایانەی كە لەو بوارەدا كار و خەبات دەكەن ھاوكاری دەكات، پێشنیارو راسپاردە دەكات و ھەماھەنگی دەكات.

ت‌. كۆمسیۆنی ژنان؛ لە پێناو ئازادی ژن و پاراستنی مافەكانی ژنان خەبات دەكات.

ث‌. كۆمسییۆنی سروشت و ژینگە؛ لە سەر سروشت و ژینگەی وڵات پلان و پڕۆژەی زانستی ئامادە دەكات، بنەماكانی سیاسەتی نەتەوەیی و نیشتمانیی سروشت و ژینگە پیادە دەكات و بۆ بە ئەنجامگەیاندنیان، لە گەڵ ھەموو دام ودەزگا و رێكخراوەكانی تایبەتمەند بەم بوارە ھەماھەنگی دەكات.

بەندی 18 : كۆمیتەكان ئەرك و دەسەڵاتی کۆمیتەکان.

كۆنسەی بەرێوەبەر بە پێی پێویست بۆ دامەزراندنی ھەر كۆمیتەیەك داوا لە دیوانی گشتی دەكات و بە بڕیاری دیوانی گشتی كۆمیتەكان دادەمەزرێن. بەرپرسانی كۆمیتەكان لە نێو كۆنسەی بەرێوەبەردا بۆ ماوەی دوو ساڵ ھەڵدەبژێردرێن. جگە لە كۆمسیۆنەكان ئەم كۆمیتانە لەژێر بەرپرسیارێتی كۆنسەی بەڕێوەبەر دادەمەزرێن.:
أ‌. كۆمیتەی راگەیاندن: كار و خەباتی راگەیاندن و چاپەمەنی بەڕیوەدەبات، بەیاننامەو راگەیەنراوەكانی ك ن ك ئامادە دەكات و بڵاوی دەكاتەوە.
ب‌. كۆمیتەی دارایی: سیاسەتی دارایی و بودجەی ك ن ك ئامادە دەكات، ئابوونەی ساڵانەی ئەندامان كۆدەكاتەوە و خەرجیەكانی كۆنگرە دەكات.

بەشی پێنجەم:
چارەسەركردنی كێشە و ناكۆكیەكانی نێوان ھێزە كوردستانیەكان.

بەندی 19 : چۆنیەتی چارەسەری كێشە و ناكۆكییەكان.
1. كۆنگرە ھەوڵ دەدات ھەر جۆرە ئاڵۆزی و ناكۆكیەکی سیاسی لە نێوان ھێزە كوردستانیەكاندا بێتە كایەوە، لە رێگای گفتوگۆو دانوسانەوە چارەسەری بۆ بدۆزێتەوەو ئاشتەوایی نەتەوەیی و نیشتمانی فەراھەم ببكات.
2. ئەگەر ناكۆكیەك ببێتە ھۆكاری شەڕی چەكداریی، كۆنگرە ھەوڵ دەدات كە بە شێوەیەی خوارەوە ئەو ناكۆكیانە نەھێڵێت:
أ‌. داوای دەسبەجێی راوەستاندنی شەڕ و بەكارنەھێنانی چەك لە دژی یەكتری.
ب‌. كۆنسەی بەرێوەبەر، ئەو لایەنەی كە بە داواكاری راگرتنی شەڕ رازی نابێت، ئاگادار دەكاتەوە كە ئەو ھەڵوێستەی بە زیانی بەرژەوەندی نەتەوەیی دەشكێتەوە.
ت‌. ئەگەر ئەو لایەنە لەسەر ھەلوێستی خۆی مایەوە و گوێی بە داواكاری كۆنسەی بەڕێوەبەر نەدا، كۆنگرە ھەلوێستی پێویست لە بەرامبەر ئەو لایەنە دەگرێ و بۆ ئاشكراكردن دوای لێكۆڵینەوە راپۆرتێك لە لایەن کۆمیتەیەکی بێلایەنەوە، کە دیوانی گشتی سەرۆک و ئەندامەکانی ئەو کۆمیتەیە پەسەند دەکات، ئاشکرا دەکرێ.

بەشی شەشەم:
بنەما رەوشتیەكان ” مۆراڵیەکان ” لە ناو كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان دا و چەند بەندێكی گشتی.

بەندی 20 : بنەما رەوشتیەكان:
شیرازەی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان لە سەر بنەماكانی نۆرمی ئیتیکی دامەزراوە. چ رێكخستن بن یان كەسایەتی. پێویستە ھەر ئەندامێكی ک ن ک رەچاوی ئەو بنەمایانە بكات. ئەو كەس و رێکخراوانەی كە دەبنە ئەندامی ك ن ك، دەبێت لەو ئاستە هۆشیاری و بەرپرسیاریەتیەدا بن. ئەگەر ئەندامێكی كۆنگرە كەوتە نێو ناکۆکیەکیەكی دژوارەوە، یان لە نێوان ئەندامانی ك ن ك دا ناکۆکیەکی لەو شێوەیە رووبدات، پێویست دەكات كۆنسەی بەڕێوەبەر و دیوانی گشتی، تا دەرەنجام ھەوڵ بدەن كە رازییان بكەن. ئەگەر ئیمكانی ئەوە نەبوو! بێ ئەوەی كە كەسایەتی لەكەدار بكرێت، بە شێوازێکی سەردەمی و مرۆڤانە، پەیمانی ئەندامەتی ئەو كەسە یان ئەو رێكخراوەی كە رازی نابێت، لەلایەن دیوانی گشتی یەوە بەتاڵ دەكرێت. ئەندام دەتوانێت ئەو بڕیارەی كۆنسەی بەڕێوەبەر و دیوانی گشتی بگەیەنێتە ئەنجوومەنی گشتی. ئەو كات بڕیاری ئەنجوومەنی گشتی یەكلاكەرەوە دەبێت.

بەندی 21 : جێگا و مێژووی دامەزراندن.
ئەنجوومەنی گشتی لە 24-26 ی گوڵانی ساڵی 1999 دا، لە وڵاتی ھۆڵەندا و لە شاری ئامستردام، كۆبوونەوەی دامەزراندنی خۆی بەست. دوای گفتوگۆ و دانوستاندنێكی ھەمەلایەنە، ئەم پەیمانەی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان پەسەند كرا.

بەندی 22: شوێنی كۆنگرە.
أ‌. كۆنگرە و دەزگاكانی كۆنگرە. تا گەڕانەوەیان بۆ ناو خاكی كوردستان، بۆ كاتێكی نادیار لە پایتەختی وڵاتی بەلجیكا ” برۆكسل ” جێ دەگرێ.

ب‌. ئەگەر پێویست بوو شوێن و جێگای دەزگاكانی ك ن ك بگۆڕدرێت، ئەوا كۆنسەی بەڕێوەبەر پێشنیاری دیوانی گشتی دەكات و دیوان بڕیاری لەسەر دەدات.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ئەنجوومەنی گشتی ( جڤاتی گشتی ) كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان
پەیماننامە لە كاتی دامەزراندن: 26 گوڵان 1999.
دوایین نوێكردنەوە و گۆڕین: 28-29 گوڵان 2011، كۆبوونەوەی 11. – برۆكسل.
بڕیاری كۆنسەی بەڕێوەبەر بۆ بڵاوكردنەوەی ( چاپكردنی ) 26 جۆزەردان 2011، برۆكسل.
دوایین گۆڕانكاری: ئەنجوومەنی گشتی ( جڤاتی 13. ) – 21 گوڵان 2013 – برۆكسل.
دوایین نوێكرنەوە: جڤاتی گشتی 14 – 31/05 – 01 / 06 – 2014. برۆكسل.

**

پەیڕەوی ناوەخۆی
كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان

بەشی یەكەم: ناساندن و پرەنسیبە گشتییەكان.

خاڵی 1. كات؛ كردنەوە و كۆبوونەوە.
ئەنجوومەنی گشتی ( جڤاتی گشتی ) ھەر دوو ساڵ جارێك دەبەسترێت و ھەڵبژاردنی گشتی تتاتدا ئەنجام دەدرێت.
کۆبوونەوەی گشتی، بەو كۆبوونەوەیە دەگوترێت كە ساڵی جارێک پێکدێت و پێشتر رۆژ و كات و شوێنی بۆ دیاریكراوە كە ببەسترێت.
دانیشتن، بە ھەر بەشێكی كۆبوونەوەی رۆژانە دەگوترێ.

خاڵی 2. سوێند خواردن.
ھەموو ئەندامانی ئەنجوومەنی گشتی كۆنگرە سوێند دەخۆن، دیوانی كاتی ئەنجوومەنی گشتی، بڕیار لەسەر چۆنیەتی سوێند خواردن دەدات. ئەندامان بە پێی ڕێزبەندی ناویان سوێند دەخۆن. ئەو ئەندامانەی كە لە كۆبوونەوەی یەكەم دا ئامادە نەبوون، لە یەكەم كۆبوونەوەی كە بەشدار دەبن سوێند دەخۆن.

سوێندەكە بەم شێوەیەی خوارەوەیە:

لە ژێر ھەموو ھەلومەرجێكدا، ئیرادەی گەل بە بنەما دەگـرم و، لە پێناو كوردستانێكی ئازاد و دیموكراتیك دا ھەمیشە خەبات بكەم و، بەرژەوەندیە نەتەوەیی و نیشتیمانیەكان لە سەرووی ھەموو بەرژەوەندیەکەوە بزانم. ھەروەھا لەژێر رۆشنایی بنەماكانی دادپەروەری، یەكسانی و بەرابەری، ئازادی، ماف و یەكیەتی گەلانی كوردستان بپارێزم و، بە پەیماننامەی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستانەوە پابەند بم. بەم بیر و باوەڕییەوە لە بەردەم ئێوە و مێژوو و مرۆڤایەتی دا، بە ھەموو پیرۆزیەكان سوێند دەخۆم.

خاڵی 3. كۆبوونەوە ئائاساییەكان.
كۆنگرە لە ماوەی دوو ساڵ دا، ساڵی جارێك، دوو كۆبوونەوەی گەورەی ئاسایی كە ناویدا ھەموو ئەندامانی بەشداری تێیدا بكەن دەبەستێت. بەو كۆبوونەوانە دەوترێت ئەنجوومەنی گشتی ( جڤاتا گشتی ). كۆبوونەوەی ساڵی یەكەم بێ ھەڵبژاردنە، كۆبوونەوەی ساڵی دووەم ھەڵبژاردنی تێدا ئەنجام دەدرێ. ئەندامانی چاودێریش دەتوانن بەشداری ئەم كۆبوونەوانە ببن. كۆنسەی بەڕێوەبەر بە بێی پێویست دەتوانێ پسپۆڕانی سیاسی و كەسایەتی رۆناكبیریش وەك میوان بانگھێشتی كۆبوونەوەكان بكات. میوان وچاودێرەكان مافی دەنگدانیان نیە.

خاڵی 4. كۆبوونەوە نائاساییەكان ( ئاوارتە )
لە نێوان دوو كۆبوونەوەی ئاساییدا، لەسەر داوای كۆنسەی بەڕێوەبەر و دیوانی گشتی یان یەك لەسەر پێنجی 1/5 ی ئەندامانی ئەنجوومەنی گشتی، كۆبوونەوەی نائاسایی دەبەسترێت.

بەشی دووەم: دیوان و كۆمسیۆن.

خاڵی 5 : سەرۆكایەتی دیوانی كاتی.

دیوانی كاتی لە سەرەتای دانیشتنی یەكەمی كارەكانی كۆنگرە تا ھەڵبژاردنی دیوان، بەتەمەنترین ئەندام، سەرۆكایەتی دیوانی كاتی دەكات.
دوو ئەندامی ھەرە تەمەن بچووكیش وەكو جێگر دەبنە ئەندامی دیوانی كاتی.

خاڵی 6 : دیوانی ئەنجوومەنی گشتی.

ئەنجوومەنی گشتی ھەڵبژێردراو، لە كۆبوونەوەی خۆیدا سەرۆكێك و دوو جێگر بۆ دیوان ھەڵدەبژێرێت.
دوو ئەندام بە رەزامەندی خۆیان بۆ نووسینەوەی رەشنووسی گوتراو، پڕیار و راسپاردەكانی كۆبوونەوە دەستنیشان دەكرێن.

خاڵی 7 : بەرپرسیاریەتی دیوان.

دیوان لە بەڕێوەبردنی كۆبوونەوە برپرسیارە.
دیوان بە بانگكردنی سەرۆك، كارەكانی كۆبوونەوە دەستپێدەكات و بە زۆرینەی دەنگی بەشداربووان بڕیار دەدات.

خاڵی 8 : بەرپرسیاریەتی ئەندامانی دیوان.

1. تێبینیەكان یادداشت و كۆنترۆل دەكەن.
2. بۆ كۆبوونەوەی گشتی بەڵگەنامەكان دەخوێننەوە.
3. ناوی ئەندامان دەخوێننەوە.
4. سەرژمێری دەنگەكان دەكەن. بۆ جیاكردنەوە و ژماردنی دەنگەكان دەتوانن كۆمیتەیەك لە 10 – 15 كەس لە ئەندامانی كۆبوونەوەی گشتی بە رەزامەندی خۆیان پێكبێنن. كۆمیتەی جیاکردنەوەی دەنگەکان لە ناو خۆیاندا وتەبێژێك ھەڵدەبژێرن و لە ژێر بەرپرسیاریەتی دیوان دا كارەكانیان بە ئەنجام دەگەیێنن.
5. ھەڵبژاردنەكان بەڕێوەدەبەن.
6. ریزبەندی ئەو ناوانە دەكەن كە ئاخاوتن دەكەن.
7. لە چۆنیەتی رەوتی کاری كۆبوونەوە، ئەندامان ئاگادار دەكەنەوە.

خاڵی 9 : راپۆرتی كۆمسیۆنەكان.

كۆمسیۆن، سەبارەت بە رەشنووس و پێشنیارەكان، ئەو بڕیار و داواكاریانەی كە كراون، لە ناواخنی راپۆرتێك دا ئامادەی دەكەن. كۆمسیۆن لە راپۆرتەكانیاندا دید و بۆچوونی خۆیان بە ھۆ و ھۆكارەكانییەوە دەنووسنەوە.

خاڵی 10 : نوێنەرایەتی كۆمسیۆنەكان لە کۆبوونەوەی گشتیدا.

كاتێك كە لە كۆمسیۆنێكەوە بۆ گفتوگۆ، كارێك بێتە پێشی کۆبوونەوەی گشتی، سەرۆكی كۆمسیۆن یان ھەر ئەندامێك كە ئەوان دیاری دەكەن، لە گەڵ چەند ئەندامێكی كۆمسیۆن، لە ریزی كۆمسیۆنەكان دا دادەنیشن و لە كاتی وتووێژدا نوێنەرایەتی كۆمسیۆنەكە دەكەن.

بەشی سێ یەم: ئەركەكانی ئەنجوومەنی گشتی.

خاڵی 11 : رۆژەڤ ( كارنامەی كۆبوونەوە )

1. ئەو بابەتانەی كە سەرۆكایەتی پێشكەشی كۆبوونەوەی گشتی دەكات.
2. ئەو بابەتانەی كە بە شێوەیەیەكی تایبەتی لە رۆژەڤ ( كارنامە )جێ دەگرن.
3. ھەڵبژاردن.
4. ئەو بابەت و خاڵانەی كە دەكەونە دەنگدانەوە.
5. گفتوگۆی گشتی و ئەو لێپرسینەوانەی كە ئەنجوومەنی گشتی لە سەر ئەندامانی كۆنسەی بەڕێوەبەر دەیكات.
6. پرسە سەرزاریەكان ( شەفەھیەكان )
7. پێشنیار بۆ بڕیاردان لە سەر داخوازینامەكان و كارەكانی تر كە لە كۆمسیۆنەكانەوە داوا دەكرێن.

ئەو ئەرك و بابەتانەی كە لەسەر ئەو گوتوبێژ و دانوستاندنانە سەرھەڵدەدەن، لەو ماوەیەی كە ھاتوونەتە بەر دەستی سەرۆكایەتی، ریزبەند دەكرێن. ئەگەر پێویست بوو لە سەر پێشنیاری كۆنسەی بەڕێوەبەر یان لەسەر داوایەكی نووسراوی دە (10 ) لە ئەندامان، كۆبوونەوەی گشتی دەتوانێ ریزبەندی رۆژەڤ ( كارنامە ) بگۆڕێت.

خاڵی 12 : كردنەوە و داخستنی ئەنجوومەنی گشتی ( جڤاتی گشتی )

سەرۆكی دیوان، دانییشتنەكان دەكاتەوە و دایدەخات. تا كۆتایی دانیشتنەكان، دوو لە ئەندامانی دیوان لەتەك سەرۆكی دیوان وەك جێگر جێ دەگرن. كاتێك كە سەرۆكی دیوان ئامادەنەبێت، یەك لە جێگرەكانی سەرۆكایەتی دیوان دەكات دانیشتنەكان بەرێوەدەبات.

خاڵی 13 : گفتوگۆكانی دەرەوەی رۆژەڤ ( كارنامە).

لە دەسپێكی كۆبوونەوەی گشتی دا، ئەگەر سەرۆك بە پێویستی بزانێ، لە دەرەوەی رۆژەڤ دا، دەتوانێ مافی ئاخاوتن تەنھا بدا بە سێ ( 3 ) كەس. ھەر كەسێك بۆی ھەیە تەنھا پێنج ( 5 ) خولەك بدوێ.
ئاخاوتن بە ریز ( سەرە ) یە. ناوەكان لەلایەن سەرۆكی دیوانەوە دەنووسرێتەوە. سەبارەت بە ناوەڕۆك ( مژار ) سەرۆكی دیوان ئاگاداری دەدات. ئاخاوتن لە كورسی ( مینبەر ) ەوە ھەروەھا روو لە دیوان و ئەنجوومەنی گشتی دەكرێت.
ئەندامانی كۆنسەی بەڕێوەبەر، ھەركاتێ بیانەوەێ دەتوانن لە دەرەوەی ناوەڕۆك ( مژار ) دا ئاخاوتن بكەن.

خاڵی 14 : رێسا ( سەلیقە ) و ریزبەندی ئاخاوتن.
ئەو بابەتگەلەی رێسایی ” بناغەیی ” بن، دەكەونە پێش ریزبەندی ناوە یاداشتكراوەكانەوە. لە دانوستانە رێساییەکاندا وتە لەسەر، ( لە دژ – لەگەڵ ) دەكرێت. مافی ئاخاوتن، بە پێی ریزبەندی ناونووسین دەبێت. بەڵام ئەندامانی كۆنسەی بەڕێوەبەر و نوێنەرانی كۆمسیۆنەكان، دەتوانن مافی تایبەت بەكار بێنن.

خاڵی 15 : بەشدارنەبوونی سەرۆك و ئەندامانی دیوان لە گفتوگۆكاندا.
سەرۆك یان جێگرانی سەرۆك و ئەو نووسەرانەی كە لە دیوان دا دانیشتوون، لە كاتی گفتوگۆ و دەنگدانەكان دا، ناتوانن دیدوبۆچوونەكانیان دەرببڕن و بەشداری لە گڤتوگۆكاندا بكەن. ئەگەر پرسەكە گرێدراوی یەك یان بەپرسیاریەتی تەواوی دیوان بوو، ئەو كات مافی ئەوەیان ھەیە وەك ئەندامێكی ئاسایی بدوێن.

خاڵی 16 : پرەنسیبە گشتیەكانی گفتوگۆ و دانوستاندنەكان.

لە كۆبوونەوەی گشتی دا، ئاخاوتنبڕین، گاڵتەكردن بە كەسایەتی، بێڕیزیکردن و تێكدانی دۆخی كۆبوونەوە قەدەغەیە. تەنیا سەرۆکی دیوان ئەتوانێ ئەو کەسەی لە مینبەرەوە ئەدوێت، ئاگار بکاتەوەو بیگەڕێنێتەوە سەر ڕێسا و پەیڕوەی گشتی و مژاری کۆبوونەوە.

بەشی چوارەم: دەرخستنی بڕیارەكان.

خاڵی 17 : رەشنووسی بڕیارەكان، پێشنیار و پێشكەشكردنیان بۆ كۆمسیۆن.

ئەو رەشنووس و بڕیارانەی كە لە كۆنسەی بەڕێوەبەرەوە دێن، لەلایەن زۆرینەی ئەندامانی كۆنسەی بەڕێوەبەرەوە بە دەستنیشانكردنی پێویستی و ھۆكارەكانیەوە واژۆ دەكرێن و پێشكەش بە دیوان دەكرێن.
ئەو پێشنیارانەی كە لەلایەن ئەندامانەوە دەكرێن، بە یەك واژۆ یان زیاتر دەتوانرێ ئامادەبكرێ و بە ھۆكارەكانیەوە پێشكەش بە دیوان بكرێت.
دیوان، ئەو پێشنیار و داواكاریانە تۆمار دەكات و دواتر پێشكەش بە كۆمسیۆنی پەیوەندیداریان دەكات.
ئەگەر كۆمسیۆن كەموكوڕی تیایاندا ببینێ، بۆ سەروبەركردن و راستكردنەوەیان، بۆ خاوەنەكانی دەگەڕێنێتەوە.
خاوەن پێشنیارەكان، دەتوانن لە پێشنیاركردن و داواكانیان پاشگەز ببنەوە.

خاڵی 18 : گفتوگۆ و دانوستانەكانی گشتی.
بەر لە گفتوگۆكردن لەمەڕ ( بڕیار و داواكاری) یە پێشنیاركراوەكان، بە تێروتەسەلی وتووێژیان لەسەر دەكرێت. كاتی ئاخاوتن بۆ كۆنسە و كۆمسیۆنەكان بیست ( 20 )خولەك دەبێت. لە حاڵەتی پێویست دا دەكرێ كاتەكە لەلایەن ئەنجوومەنی گشتیەوە ماوەكەی بگۆڕدرێ. مافی ئاخاوتن لەسەر خاڵەكان، نیوەی ئەو كاتەی سەرەوە دەبێت. ئەندامان مافی ئەوەیان ھەیە كە بە ئەندازەی نیوەی ئەندامانی كۆنسەی بەڕێوەبەر بدوێن.

خاڵی 19 : گفتوگۆكردن و دەنگدان.

كۆنسەی بەڕێوەبەر و نوێنەرانی كۆمسیۆنەكان و ئەندامانی ئەنجوومەن، بۆ گۆڕینی پێشنیار، بڕیار و داواكاریەكان دەتوانن داواكارینامە بنووسن.
بۆ ھەر گۆڕانكاریەك، پرسیار بە كۆمسییۆنە پەیوەندیدارەكان دەكرێت.
ئەگەر خاوەنی داخوازینامەكە بیەوێ، دەتوانێ لەسەر بابەتی پێشنیاركراوی خۆی مافی ئاخاوتن وەربگرێت، ماوەی وتووێژەكەی لە پێنج (5) خولەك زیاتر نەبێت.
خاڵەكان یەك بە یەك گفتوگۆی لەسەر دەكرێت و بۆ پەسەند كردنیان دەنگدانی لەسەر دەكرێت.
كاتێك گفتوگۆ لەسەر خاڵەكان كۆتایی دێت، پڕۆژەبڕیار و داواكاریەكان بە گشتی دەچنە دەنگدانەوە.

بەشی پێنجەم : رێگاكانی چاودێریكردن.

خاڵی 20 : پرسیار.
پرسیار داوایەكی كورتە، لە ناویدا دیدێكی كەسی ( شەخسی ) نییە، بۆ وەڵام وەرگرتن دەربارەی ھەر بابەتێك بە زارەكی یان بەنووسین پێشكەشی ئەندامانی كۆنسەی بەڕێوەبەر دەكرێت.
پرسیارەكان، تەنھا یەك ئەندام ئامادە و ئاراستەی دەكات.
پرسیارەكان، پێشكەشی سەرۆكایەتی دەكرێن و سەرۆكایەتیش لەلای خۆیەوە ئەو پرسیار و داواكاریانەی كە بۆی ھاتوون، بۆ وەڵامدانەوەیان پێشكەش بە ئەندامانی كۆنسە و كۆمسیۆن و كۆمیتەكانی پەیوەندیدار دەكات.
ئەو ئەندام كۆنسەیەی كە پرسیاری ئاراستە كراوە، لە رێگای سەرۆكایەتییەوە وەڵام دەداتەوە. لە ئەنجوومەنی گشتیدا وەڵامی پرسیارەكان بە زارەكی دەدرێنەوە.

خاڵی 21 : وتووێژی گشتی.
لە وتووێژی گشتیدا، بابەتی دیاریكراو و كاری كۆمەڵایەتی بە گشتی گفتوگۆیان لەسەر دەكرێت. بۆ كردنەوەی دەرگای وتووێژە گشتیەكان، كۆنسەی بەڕێوەبەر یان بەلانی كەمەوە لەسەر داوای 20 لە ئەندامان، بە رەزامەندی ئەنجوومەنی گشتی، بابەتەكە دەخرێتە ناو كارنامەی رۆژەڤەوە.

خاڵی 22 : لێپرسینەوەی ئەنجوومەنی گشتی.
بۆ پێشكەشكردنی داواكاری لێپرسینەوەی ئەنجوومەنی گشتی، دەربارەی ئەندامانی كۆنسەی بەڕێوەبەر، یەك لەسەر پێنجی 1/5 ی دەنگی ئەندامانی پێویستە. دەبێت لە ماوەیەكی كورتدا ئەنجوومەنی گشتی، گفتوگۆی لەسەر بكات و لە چوارچێوەیەكی گشتیدا پڕیاری لەسەر بدات.

خاڵی 23 : داواكاری وەرگرتنەوەی دەنگی متمانە.
داواكاری وەرگرتنەوەی دەنگی متمانە لە ئەندامانی كۆنسەی بەڕێوەبەر، بەلانی كەمەوە دەبێت 1/5 ئەندامان داخوازنامەكە واژۆ بكەن و پێشكەش بە دیوانی بكەن.
بۆ پەسەندكردنی داخوازینامەكە، پێویستی بە نیوەی زیاتری دەنگی ئەندامان ھەیە.

بەشی شەشەم: خاڵە جیاوازەكان.

خاڵی 24 : ئەندامێتی – ئابوونەی ساڵانە.
بودجە و دارایی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان ( ك ن ك )، كۆمیتەی دارایی بەڕێوەیدەبات. كۆمیتەی دارایی لە بەرامبەر كۆنسەی بەرێوەبەر، دیوانی گشتی و ئەنجوومەنی گشتی بەرپرسیارە.
أ‌. ئەندامانی ك ن ك ساڵانە ئابوونەی ئەندامیەتی خۆیان دەدەن. بڕی دەستنیشانكراوی ساڵانە، كۆمیتەی دارایی ك ن ك دوای راوێژ لەگەڵ كۆنسەی بەڕێوەبەر و دیوانی گشتی دا، بە پێی دەرفەت و تواناكانی ئەندامان جێگیر دەكرێ و لە ھەموو ئەندامەكان وەردەگیرێ. ئەو ئەندامەی كە ئابوونەی ساڵانەی خۆی نەدات، ناتوانی بەشداری لە ئەنجوومەنی گشتی ساڵانەدا بکات. ئەو ئەندامەی كە دوو ( 2 ) ساڵ ئەندامیەتی خۆی نەدا، مافی سەرلەنوێ بۆ ئەندامەتی لە ك ن ك لەدەستدەدات و ناتوانێ لە كۆبوونەوەی ئەنجوومەنی گشتی دا بەشدار ببێت.
ب‌. ئەندامان بۆ كۆبوونەوەكانی دیوان و ئەنجوومەنی گشتی خەرجی رێگا لەسەر خۆیان دەبێت. بەڵام خەرجی ( تێچونی ) ماوەی مانەوە و بژێوی ماوەی كۆبوونەوە، لەسەر بودجەی ك ن ك دەبێت.
ت‌. ئەندامانی ك ن ك لە كاتی وەرگرتنی نیشانە (رۆزەت) و كارتی ئەندامیەتی دا، بڕێک دراوی سیمبۆلی خۆبەخشانە دەدات.

خاڵی 25 : دەنگدان.
بۆ ئامادەكردنی دەنگدان و دەنگ جیاكردندنەوە، كۆمیتەیەك لە دە ( 10 ) تا پانزدە ( 15 ) كەس پێكدەھێنرێت. كۆمیتەكە لە ناوخۆیدا كەسێك وەكو وتەبێژ ھەڵدەبژێرێت و لەژێر چاودێری دیوانی كۆنگرە دا پرۆسەی دەنگدان بەڕێوەدەچێت.
شێوازەكانی دەنگدان:
أ‌. دەنگدان بە دەست ھەڵبڕین – ئاشكرا.
ب‌. دەنگدانی شاراوە ( نھێنی ) – بە نووسین.

خاڵی 26 : گۆڕینی پەیڕەو.
سەبارەت بەو پێشنیارانەی كە بۆ گۆڕین یان دەستكاریكردن لە پەیڕەودا دەكرێن. ئەم خاڵە دەربارەی بڕیارەكان كاری پێدەكرێ.

خاڵی 27 : بەكارھێنانی خاڵەكان.
ا. ئەو بابەتانەی كە خاڵی تایبەتیان لەسەر نییە، ئەوا خاڵەكانی پەیماننامەی كۆنگرە، ئەوانەی كە دەربارەی ئەو بابەتانە دەگونجێ بەكاردەھێنرێن.
ب. ئەگەر لە نێوانی پەیڕەو و پەیمانی كۆنگرە دا ناكۆكی ھەبێت، ئەوا پەیمانی كۆنگرە بە بنەما دەگیرێت.

خاڵی 28 : بەڕێوەبەری.
ئەم رێباز – پەیڕەوە لەلایەن كۆنسەی بەڕێوەبەر و دیوانەوە بەڕێوەدەبرێت.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پەیڕەو لە كاتی دامەزراندندا: 26 گوڵان 1999.
دوایین گۆڕین و نوێكردنەوە: 28 – 29 ی گوڵان 2011، كۆبوونەوەی 11 – برۆكسل.
بڕیاری كۆنسەی بەڕێوەبەر بۆ بڵاوكردنەوە: 26 ی جۆزەردان 2011 – برۆكسل.
دوایین گۆڕانكاری: ئەنجوومەنی گشتی ( جڤاتی گشتی ) [ كۆبوونوەی .13 ] – 21 ی گوڵِن 2013 برۆكسل.
پەیڕەوی نوێ: گوڵان 2014 – برۆكسل.

كۆتایی